NL
Offerte aanvragen

Oost-Java · 1.653 m · het oude Pawitra

De Penanggungan, de berg van de tempels

Een kleine, perfecte kegel op een uur van Surabaya, bedekt met meer dan honderd heiligdommen, terrassen en heilige baden uit de 10e tot 16e eeuw. De Penanggungan is een korte beklimming en een duik in de geschiedenis van Java.

Waarom de Penanggungan

Vanaf de snelweg van Surabaya naar Malang is de Penanggungan een bijna perfecte piramide, omringd door vier kleinere toppen. De Javanen van de hindoeïstisch-boeddhistische tijd zagen er een replica in van de berg Meru met zijn vier nevenpieken, en noemden hem Pawitra, „de zuivere”. Zes eeuwen lang bedekten ze zijn hellingen met terrasheiligdommen, altaren, kluizenaarsgrotten en badplaatsen. Archeologen hebben er meer dan honderd geteld.

Vandaag kun je de Penanggungan in drie uur beklimmen voor een zonsopgang boven de Arjuno en de Welirang, of rustig omhoog via de tempelroute, van heiligdom naar heiligdom. De perfecte beklimming voor een halve dag, een eerste vulkaan of een reis in het verleden van Java.

De Penanggungan in het kort

Hoogte1.653 m
TypeKleine stratovulkaan, al minstens duizend jaar als uitgedoofd beschouwd
Laatste uitbarstingMisschien rond het jaar 200 (onbevestigd)
Archeologische plaatsenMeer dan honderd heiligdommen en resten, gedateerd van 977 tot 1511
RoutesTamiajeng (Trawas), Jolotundo, Kedungudi, Kunjorowesi (Ngoro)
Duur3 tot 4 uur klimmen; heen en terug in een dag, of een nacht op de top
MoeilijkheidGemiddeld; heel steil en zonder schaduw op het einde
BewakingNiet bewaakt door de PVMBG

Is de Penanggungan open?

Het kader naast dit artikel geeft de actuele stand. De Penanggungan is het grootste deel van het jaar open, maar sluit tijdelijk bij bosbranden in het droge seizoen. We vonden geen recente aankondiging.

Wanneer gaan?

Van mei tot september, liefst doordeweeks. De klim ligt pal in de zon: vertrek 's nachts voor de zonsopgang of heel vroeg in de ochtend. In het weekend kamperen honderden jongeren uit Surabaya op de top.

Hoe kom je er

De Penanggungan ligt tussen Mojokerto en Pasuruan, ongeveer 1 uur van de luchthaven van Surabaya en 1 u 30 van Malang. De routes beginnen in kleine dorpen rond Trawas en Ngoro. Met het openbaar vervoer neem je de bus tot Pandaan, dan een minibusje of brommertaxi naar het startpunt.

De Penanggungan vanuit Porong
De Penanggungan vanuit Porong Foto: Dede2008, CC BY-SA 4.0

De routes

Tamiajeng, de directe route

De drukste route begint in het dorp Tamiajeng (Trawas). Het pad passeert vier posten, eerst door het bos en dan over een steeds steilere helling, tot Puncak Bayangan („de valse top”), een vlakte waar men kampeert. Het laatste uur naar de top is steil, over stenen die onder je voeten rollen. Reken op 3 tot 4 uur klimmen.

Jolotundo, de tempelroute

Vanaf het heilige bad van Jolotundo loopt een route langs verschillende terrasheiligdommen: Candi Bayi, Candi Putri, Candi Pura, Candi Gentong, Candi Sinta, Candi Yudha, Candi Wisnu en Candi Kendalisodo, dat laatste in de rots uitgehouwen met reliëfs over het verhaal van Panji. Het is de langste en rijkste route. Je hebt een gids nodig die de plekken kent.

Kedungudi en Kunjorowesi

Twee minder drukke, wildere routes, in het zuidwesten en het noorden.

Op de topkam van de Penanggungan
Op de topkam van de Penanggungan Foto: DJekky, CC BY-SA 4.0

Kaart en GPX-track

  • Tamiajeng → sommet du PenanggunganAfstand 2,1 km · Hoogtemeters 799 m · Start 811 m → Hoogste punt 1.623 mGPX-track downloaden ↓

Indicatief traject uit OpenStreetMap; hoogtes van Copernicus. Controleer ter plaatse en volg je gids. © OpenStreetMap, OpenTopoMap (CC-BY-SA), Open-Meteo.

Jolotundo en Belahan, de heilige baden

Aan de voet van de Penanggungan liggen twee badplaatsen die tot de mooiste oude monumenten van Java horen:

  • Petirtaan Jolotundo, op de westflank, dateert van 977. Een zuivere bron spuit uit gebeeldhouwde monden in een groot stenen bassin; het water zou tot het zuiverste van Java behoren, en pelgrims komen er baden.
  • Petirtaan Belahan, op de oostflank, wordt in verband gebracht met koning Airlangga (11e eeuw). Het water stroomt uit de borsten van twee godinnenbeelden, Sri en Lakshmi.

De legende: de top van de Mahameru

Volgens de Tantu Pagelaran, een Javaanse tekst uit de 15e eeuw, zetten de goden de berg Meru, die ze van India naar Java brachten om het eiland te stabiliseren, eerst in het westen neer. Java kantelde. Toen ze hem naar het oosten verplaatsten, vielen er brokken af die de vulkanen van Java werden. De afgebroken top van de Meru zou de Penanggungan zijn geworden, terwijl de rest van de berg de Semeru is. Vandaar het heilige karakter van deze kleine berg.

Wat kost het?

De toegangsprijs is bescheiden en wordt betaald bij de registratiepost van elke route. Op de route van Tamiajeng is geen gids nodig, maar om de tempelroute te begrijpen wel.

Wij organiseren de Penanggungan op aanvraag, als dagtocht vanuit Tumpang, Malang of Surabaya, via de route van Tamiajeng of de tempelroute vanaf Jolotundo. Hij laat zich goed combineren met zijn buur de Arjuno-Welirang, die zijn heilige geschiedenis deelt. Vraag een offerte aan.

De geschiedenis

Inscripties en monumenten dateren de religieuze activiteit op de Penanggungan van 977 tot 1511, van de tijd van de koningen van Oost-Java tot het einde van Majapahit. Kluizenaars en priesters leefden in grotten en heiligdommen. Na de bekering van Java tot de islam werd de berg verlaten en overwoekerde het bos de ruïnes. Nederlandse archeologen herontdekten ze begin 20e eeuw, en recente inventarisaties vinden er nog steeds nieuwe.

De vulkaan

De Penanggungan is een kleine stratovulkaan net ten noorden van het Arjuno-Welirang-massief. Lavastromen lopen aan alle kanten van zijn flanken, en afzettingen van gloedwolken vormen een schort rond zijn voet. De geoloog van Bemmelen schatte hem ongeveer even oud als de Arjuno-Welirang en de Semeru. Hij wordt al minstens duizend jaar als uitgedoofd beschouwd; zijn laatste uitbarsting zou rond het jaar 200 hebben plaatsgevonden, zonder zekerheid.

Volledige tijdlijn: 1 geregistreerde uitbarstingen
BeginEindeVEIPlaats
200 (onzeker)?–

Bron: Smithsonian Institution, Global Volcanism Program. VEI = vulkanische explosiviteitsindex, van 0 (effusief) tot 8 (supervulkaan); elke stap betekent tien keer meer materiaal.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt de Penanggungan?

Drie tot vier uur klimmen via Tamiajeng, twee tot drie afdalen. In totaal een halve tot hele dag, langer als je de tempels bezoekt.

Is de Penanggungan moeilijk?

Gemiddeld. Het laatste stuk, heel steil en zonder schaduw, is zwaar in de hitte. 's Nachts of vroeg in de ochtend is het haalbaar voor elke geoefende wandelaar.

Kun je op de top kamperen?

Ja, op Puncak Bayangan of op de top, maar in het weekend is het er druk.

Kun je de tempels zien zonder de top te doen?

Ja: Jolotundo en Belahan zijn met de auto bereikbaar, en de eerste heiligdommen van de Jolotundo-route liggen op een uur lopen.

Bronnen

Artikel bijgewerkt op 16 november 2026

Onze andere reizen in Oost-Java

Beklimming · 2 dagen / 1 nachten

Welirang in 2 dagen

De vulkaan van de zwavelwerkers, de korte versie: één kamp, één dampende krater, terug voor de lunch.

●●●●● Sportief

vanaf 2.550.000 IDR ≈ 128 €

Rondreis · 4 dagen / 3 nachten

Semeru – Bromo – Kawah Ijen

De grote oversteek van Oost-Java: drie actieve vulkanen in vier dagen, van Malang tot voor de poorten van Bali.

●●●●● Zwaar

vanaf 5.500.000 IDR ≈ 275 €

Beklimming · 2 dagen / 1 nachten

Raung via het noorden in 2 dagen

De grootste caldera van Java, zonder touw: een lange klim, één kamp, een duizelingwekkende kraterrand.

●●●●● Sportief

vanaf 2.700.000 IDR ≈ 135 €

← Alle vulkanen in de gids